دبستان 22بهمن یک شهرکرد

تجارب و اطلاعات علمي،آموزشي و تربيتي در عرصه تعليم و تربيت

راهنمای اجرای آیین نامه ارزشیابی تحصیلی و تربیتی دوره ابتدایی
ساعت ۱:۳۳ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱۳٩٠/٦/۳٠  کلمات کلیدی: ارزشیابی توصیفی

 

 

 راهنمای اجرای آیین نامه ارزشیابی تحصیلی و تربیتی دوره ابتدایی

 

از زمان شکل گیری نظام آموزش رسمی در ایران،کمتر شاهد تغییرات بنیادی در زمینه ارزشیابی بوده ایم.شاهد این ادعا ،استفاده از شیوه های یکسان با کاربری یکسان در دوره های مختلف تحصیلی با اهداف و انتظارات متفاوت می باشد .ارزشیابی تحصیلی که تاکنون در جامعه با امتحان یکسان تلقی می شد،معمولاً به صورت تراکمی و تا حدودی نیز تکوینی صورت می گرفت. ...

 


بسمه تعالی

راهنمای اجرای آیین نامه ارزشیابی تحصیلی و تربیتی دوره ابتدایی

از زمان شکل گیری نظام آموزش رسمی در ایران،کمتر شاهد تغییرات بنیادی در زمینه ارزشیابی بوده ایم.شاهد این ادعا ،استفاده از شیوه های یکسان با کاربری یکسان در دوره های مختلف تحصیلی با اهداف و انتظارات متفاوت می باشد .ارزشیابی تحصیلی که تاکنون در جامعه با امتحان یکسان تلقی می شد،معمولاً به صورت تراکمی و تا حدودی نیز تکوینی صورت می گرفت.

توجه افراطی و بیش از حد به نتایج امتحانات پایانی که عمدتاًبه صورت آزمون های تراکمی اجرا و نتایج آن با عدد اعلام می شد،باعث شده بود تا قضاوت معلمان در خصوص عملکرد واقعی دانش آموزان از اعتبار کافی برخوردار نباشد .به همین دلیل کارکردهای مورد انتظار ارزشیابی تحصیلی در اصلاح، بهبود و ارتقاءفرایندهای یاددهی –یادگیری به دست فراموشی سپرده شده بود و در نهایت آن را تا حد جمع آوری اطلاعات برای تصمیم گیری در مورد ارتقاء یا عدم ارتقاء دانش آموز تنزل داده بود.

شرایط حاکم بر ارزشیابی تحصیلی ،توان واقعی پاسخگویی به نیازهای متنوع دانش آموزان و جامعه را بر اساس یافته های جدید علمی نداشته و در صورت ادامه اجرای این شیوه از ارزشیابی،احتمال تحقق اهداف عالی دوره ابتدایی از جمله رشد متعادل و همه جانبه استعدادهای دانش آموزان و پاسخگویی به نیازهای فردی-محلی-منطقه ای،ملی و بین المللی با مشکلات جدی روبه رو می شد.لذا تغییر در مجموعه سیستم ارزشیابی تحصیلی برای رفع برخی از این نارسایی ها و دستیابی به شیوه های جدید تری که انطباق بیشتری با شرایط دانش آموزان دوره ابتدایی داشته باشد،امری ضروری و اجتناب ناپذیر تلقی گردید.

با عنایت به مبانی ارزشمند و بی بدیل دینی در اهمیت این دوره سنی در فرایند            یاددهی-یادگیری،مسئولان اجرایی نظام آموزشی را بر آن داشت تا بر اساس ویژگی های خاص این دوره ،ضمن پیش بینی برنامه ها و فعالیت ها در جهت تأمین حرمت ،کرامت و حقوق آنان اقدامات اساسی بنمایند.

لذا با عنایت به نکات اساسی مذکور ،تغییر نظام ارزشیابی تحصیلی دوره ابتدایی با عنوان ارزشیابی توصیفی از سال 81 با مطالعه مبانی دینی و نظری موجود و بهرگیری از دیدگاه های اساتید دانشگاهی ،معلمان ،پژوهشگران و همچنین با بررسی تجارب سایر کشورها ،از طریق دفتر ارزشیابی تحصیلی –تربیتی وقت به شورای عالی آموزش و پرورش ارائه گردید.در ادامه با افزایش مدارس تحت پوشش این نوع ارزشیابی ،کاستی ها و محدودیت ها بر طرف و لوازم اجرایی آن نیز تا حدودی فراهم گردید و طی دو مرحله آزمایشی (مرحله اول از سال تحصیلی 83-82 لغایت 85-84 و مرحله دوم از سال تحصیلی 86-85لغایت87-86)مورد مطالعه دقیق قرار گرفت که نتایج آن حاکی از موفقیت طرح بر اساس اهداف اولیه آن بود و در نهایت بر اساس رأی جلسه 769 مورخ 18/4/87 شورای عالی آموزش و پرورش ،به تصویب رسید که از سال تحصیلی 89-88 با پوشش کامل پایه اول آغاز و تا سال تحصیلی 93-92 کلیه پایه های تحصیلی دوره ابتدایی تحت پوشش قرار خواهد گرفت.

پس از تصویب قطعی ارزشیابی کیفی -تو صیفی ،آیین نامه ارزشیابی پیشرفت تحصیلی و تربیتی نیز با رویکردهای جدید در هفت صدو نود و سومین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش به تاریخ 20/5/88 مصوب شد.

لذا اجرای دقیق این آیین نامه از اهمیت بالایی برخوردار است و در این میان نقش مدیران و به ویژه معلمان در اجرای آن بسیار ممتاز و برجسته می باشد.به همین جهت میزان آگاهی و درک بالای این گروه زمینه به کارگیری مواد و تبصره های این آیین نامه را در موقعیت ها و شرایط پیش آمده فراهم می نماید.بدین منظور این مجموعه با هدف ارایه توضیحات در مواردی که شاید ابهاماتی برای مجریان وجود داشته باشد تنظیم شده است و به دنبال تسهیل درک مواد قانونی و تبصره های آن می باشد.

معرفی آیین نامه  

هدف مهم و اساسی ارزشیابی تحصیلی –تربیتی فراهم نمودن فرصت مناسب برای یادگیری و تقویت انگیزه های تحصیلی با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده در طول فرایند یاددهی – یادگیری می باشد.لذا ضروری می نمود به منظور تسهیل انجام این فرایند و با توجه به تغییرات و تحولات به عمل آمده در نظام ارزشیابی تحصیلی و تربیتی دوره ابتدایی آیین نامه ای جدید با رویکردهای جدید تهیه گردد.   

چارچوب اولیه ی این آیین نامه توسط دفتر آموزش و خلاقیت پیش دبستانی و ابتدایی تهیه و به کلیه استان ها برای نظر خواهی ارسال گردید و پس از جمع بندی و لحاظ نمودن نظریات کارشناسان،مدیران و معلمان مجری به شورای علی ارسال گردید.کارشناسان کمیته فنی و تخصصی قوانین و مقررات شورای عالی آموزش و پرورش به همراه کارشناسان دفتر ابتدایی طی جلسات متعددی آیین نامه مذکور را بررسی و برای تأیید به کمسیون مقررات ارسال نمودند.در کمسیون مقررات نیز پس از چندین جلسه بحث و بررسی در مورخ 20/5/88 طی مصوبه 793 شورای عالی در 24 ماده و 13 تبصره به تصویب نهایی رسید و برای اجرا به استان ها ابلاغ گردید.

رویکرد اساسی آیین نامه جدید ارزشیابی پیشرفت تحثیلی و تربیتی کیفی می باشد و به دنبال ایجاد فضای روانی و عاطفی مناسب و بهبود جریان فرایند یاددهی – یادگیری با استفاده از روش فرایندی بر اساس مقیاس رتبه ای است. تا دانش آموز تلاش انگیخته ای را از خود برای رشد و کمال و یاد گیری به دست بیاورد.

آیین نامه  در اجرا

یکی از مهم ترین فعالیت ها و وظایف دست اندر کاران امر تعلیم و تربیت به ویژه مدیران و آموزگاران گرامی مطالعه دقیق برنامه ها و شیوه های تحولی در نظام آموزشی است.مطالعه دقیق برنامه ها و شیوه های تحولی در نظام آموزشی است .مطالعه برنامه ارزشیابی         کیفی- توصیفی و بهرمندی از منابع تولید شده در این خصوص کمک شایانی در اجرای روش های نوین سنجش به مجریان و خصوصاً معلمین گرامی می نماید. یکی از این منابع ،آیین نامه ارزشیابی پیشرفت تحصیلی – تربیتی دوره ابتدایی مصوبه هفت صدو سومین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 20/5/88 می باشد که انتظار می رود معلمین گرامی با مطالعه مفاد آن به شناخت کامل نسبت به اجرای شیوه های نوین در کلاس دست یابند.

پس از آن معلمین گرامی باید طرح ها و نقشه های آموزشی خود را بر اساس شیوه های اجرای مورد نظر این آیین نامه در کلاس و با توجه به ظرفیت های کلاسی و منطقه ای متناسب سازی نمایند.بدین منظور  ابتدا باید اهداف دروس تعیین و اولویت بندی شوند.تا متناسب با حیطه مورد نظر ،شیوه ها و ابزارهای مناسب سنجش آن ها مشخص گردد.

بنا بر این برای هر یک از دروس جدولی همانند جدول پیشنهادی زیر در ابتدای سال تحصیلی تنظیم و در آن ضمن تعیین و اولویت بندی اهداف هر درس نسبت به تعیین حیطه های اهداف و روش ها و ابزارهای مناسب برای سنجش و ارزشیابی آن ها اقدام نمایند .جدول زیر برای درس علوم و به صورت پیشنهادی برای استفاده از همکاران ارایه شده است.

نمونه شماره یک

جدول اهداف مهم و اساسی و تناظر آن ها با حیطه های به کارگیری و ابزارهای سنجش و ارزشیابی

 

موضوعات و رئوس کلی

اهداف

حیطه اهداف

ابزار سنجش و ارزشیابی

شناختی

مهارتی

عاطفی

آزمون

مشاهده

بررسی تکالیف

پوشه کار

طبقه بندی

توانایی طبقه بندی موجودات پیرامون خود

 

      × 

 

 

   ×    

 

 

تفسیر یافته ها

کسب مهارت در تفسیر یافته ها بر اساس شواهد

  ×   

 

 

  ×   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمونه شماره 2

جدول ثبت عملکرد دانش آموزان در درس ......

ردیف

نام و نام خانوادگی

مهر ماه

آبان ماه

هفته اول

هفته دوم

هفته سوم

هفته چهارم

هفته اول

هفته دوم

هفته سوم

هفته چهارم

نوع ابزار

نوع ابزار

نوع ابزار

نوع ابزار

نوع ابزار

نوع ابزار

نوع ابزار

نوع ابزار

1

 

آزمون

پوشه کار

مشاهدات

آزمون

پوشه کار

مشاهدات

آزمون

پوشه کار

مشاهدات

آزمون

پوشه کار

مشاهدات

آزمون

پوشه کار

مشاهدات

آزمون

پوشه کار

مشاهدات

آزمون

پوشه کار

مشاهدات

آزمون

پوشه کار

مشاهدات

2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 ماه های بعد طبق فرم ادامه می یابد.

 

لازم به ذکر است امکان سنجش هر یک از اهداف با کلیه ابزارهای ذکر شده وجود دارد.اما یکی از ابزارها در مقایسه با سایر ابزارها مناسب تر است.به عنوان مثال مهارت به کارگیری حواس از طریق آزمون های مداد کاغذی نیز قابل سنجش است اما قطعاً به کمک مشاهده عملکرد دانش آموز در استفاده از حواس،می توان این مهارت را بهتر سنجید. آنچه ذکر شده است به معنای استفاده از همه ابزارها در سنجش یک هدف نیست.                                                  پیشنهاد می گردد برای هر عنوان درسی این جدول تنظیم گردد.

فرایند اجرا:

یکی از مهم ترین بخش های موثر و ماندگار ارزشیابی توصیفی چگونگی اجرا کردن آموزش و ارزشیابی به طور مستمر در کلاس است.کلیه فعالیت هایی که معلم می بایست در فرایند اجرا انجام دهد به طور اختصار شرح داده می شود:

1-    مطالعه و بررسی ارزشیابی توصیفی و اندیشیدن در مورد چگونگی اجرای مراحل آموزش:

در این مرحله معلم کلیه منابع و متون مربوط به اجرای ارزشیابی توصیفی را در کلاس مطالعه می نماید. این منابع در دوره هایی معلمین گرامی گذرانده اند به آنان ارایه شده است.

2-    تهیه و تنظیم طرح و نقشه با توجه به ظرفیت کلاس جدید:

از آنجا که هر کلاس دارای ویژگی های مختص به خود است معلم متناسب با آن ویژگی ها ،فعالیت های آموزشی و تربیتی خود را برنامه ریزی نماید،اقدام به تنظیم جدول شماره 1 و یا جداولی که مناسب تشخیص می دهد ،می نماید.در این بخش ایجاد ارتباط بین روش های سنجش و اهداف سیار مهم می باشد زیرا معلم باید مناسب ترین ابزار را برای اهداف پیش بینی شده انتخاب نماید.  

3-    تهیه و تولید ابزارهای مناسب و چگونگی استفاده از آن ها در جهت جمع آوری اطلاعات مناسب آموخته های دانش آموزان:

با توجه به این که در ارزشیابی کیفی – توصیفی آموزگاران گرامی در طول فرایند از ابزارهای مختلفی مانند آزمون –بررسی تکالیف درسی- انجام مشاهدات-بررسی پوشه کار و ... استفاده می نماید و در حین تدریس و مدیریت فرایندهای یاددهی-یادگیری فرصت لازم برای تهیه و تولید ابزارهای مناسب ندارند،شایسته است ابزارهای مناسب خود را از میان ایزارهای تولید شده توسط گروه های تخصصی یا معلمان انتخاب و یا خود با توانمندی ها و مهارتهایی که دارند آن ها را تولید نمایند تا هر زمان که به آن ها نیاز پیدا کردند به راحتی از آن ها استفاده نمایند.

1-    پیش بینی موقعیت های ارزشیابی در فرایند آموزش:

در ارزشیابی های جدید فرایند سنجش و ارزشیابی به عنوان موقعیت یادگیری باید از قبل توسط معلم پیش بینی شده باشد.به عنوان مثال معلم پیش بینی می کند که در مرحله ای از اجرای فرایند آموزش سوالاتی را به صورت شفاهی از دانش آموزان ی ا گروه هایی از دانش آموزان بپرسد و یا از آزمونی برای سنجش میزان دستیابی دانش آموزان به اهداف استفاده نماید.

2-    توجیه دانش آموزان و اولیا در مورد شیوه اجرای ارزشیابی توصیفی:

همراهی دانش آموزان و اولیاء با معلم از اهمیت اساسی در اجرای مطلوب شیوه های جدید ارزشیابی دارد و لازم است مدیران و معلمان گرامی با برنامه ریزی لازم دانش آموز و اولیا را از ابعاد و ویژگی های این شیوه ارزشیابی مطلع نماید.

این توضیحات می تواند شامل روش سنجش و ارزشیابی ،ابزارهای مورد استفاده ،اهداف مورد نظر و نوع استفاده از اطلاعات به دست آمده باشد. مثلاًمعلم به دانش آموز توضیح می دهد که من«به عنوان معلم باید اطلاعات جامع و کاملی در مورد شما داشته باشم و برای جمع آوری این اطلاعات،باید از شما سوالاتی را بپرسم یا فعالیت هایی را شما انجام دهیدو من آن ها را بررسی کنم تا بتوانم به شما بهتر کمک کنم و بتوانیم با هم اشکلات احتمالی را رفع کنیم.برای اولیا نیز مدیر به کمک معلم می بایست چلساتی را تشکیل داده و اولیا را در خصوص این شیوه ارزشیابی و حضور فعال آنان در جریان فرایند یاددهی – یادگیری فرزندشان آگاه نماید.

3-    ارائه بازخورد در طول فرایند یاددهی – یادگیری :

مهم ترین بخش روش های جدید ارزشیابی بخش ارائه بازخورد می باشد و لازم است معلم با انواع بازخورد و از تأثیر آن ها به خوبی مطلع بوده و متناسب با هدفی که آن بازخورد تعقیب می نماید از بازخوردهای مناسب استفاده نماید.

به دلیل اهمیت بازخورد بخش جداگانه ای به آن اختصاص داده شده که توضیحات تکمیلی در آن جا ارایه خواهد شد.

4-    طبقه بندی فعالیت های مختلف دانش آموزان در پوشه کار و تجزیه و تحلیل اطلاعات به دست آمده:

به منظور جلو گیری از تراکم اسناد ،مدارک و فعالیت های دانش آموز ضروری است معلم در مراحل مختلف این اسناد را مورد بررسی قرار داده و نتایج آن را در نمون برگ عملکرد دانش آموز ثبت نماید.نمونه ای از این نمون برگ در ذیل آورده شده است.

نمون برگ جمع بندی فرایند عملکرد دانش آموز در پوشه کار

نام و نام خانوادگی:

نام درس

توضیح فرایند عملکرد

بنویسیم

برای مثال:مهارت نوشتن دانش آموز روند رو به رشدی دارد و مشکل خاصی در این زمینه ندارد.

علوم تجربی

برای مثال:در انجام فعالیت های درس علوم موفق بوده است .در حال توسعه روش های اکتشافی است.

ریاضیات

 

هنر

 

توضیحات این نمون برگ برای نمونه می باشد.معلمین گرامی متناسب با شرایط کلاس و تعداد دانش آموزان می توانند در هر دو نوبت یک الی دو بار نسبت به تکمیل این نمون برگ اقدام نمایند.

5-   پیش بینی تدابیر لازم با توجه به بازخوردها و برنامه ریزی جهت اجرای آموزش های مداخله ای:

پس از انجام ارزشیابی های مورد نظر و تنظیم باز خوردهای مناسب در صورتی که دانش آموز یا دانش آموزانی نیازمند تلاش و فعالیت های بیشتر در موضوعات ،اهداف و مفاهیم دروس خاصی باشند،ضروری است معلم مداخله هایی را برای جبران ضعف ها و کاستی های احتمالی دانش آموزان بر اساس عملکرد آنان پیش بینی نماید.نمونه هایی از این مداخله ها عبارتند از :

الف- ارایه تکالیف مناسب و متناسب با وضعیت یادگیری دانش آموز و ارتقاء انگیزه او ب رای تلاش بیش تر به عنوان مثال :دانش آموزی که در نوشتن بعضی از حروف و کلمات مشکلاتی دارد با تمرین بیش تر این مشکل حل خواهد شد.معلم باید فعالیت های تمرینی که خسته کننده نباشد برای او در نظر بگیرد.

ب- پیشنهاد به اولیاء دانش آموز برای اتخاذ تدابیری چون آموزش دادن توسط خود و یا سایر اعضای خانواده در صورت مهارت و تخصص لازم و در غیر این صورت آموزش بیش تر توسط معلم متخصص.

ج- در صورتی که معلم احساس نماید تلاش های او به نتیجه نمی رسد و هیچ مداخله ای برای دانش آموز موثر واقع نمی شود ضمن راهنمایی والدین ،دانش آموز را برابر مقررات پیش بینی شده در آیین نامه برای اتخاذ تصمیم به مدیر معرفی می نماید.